Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA), havacılıkta yapay zekâ kullanımını düzenleyen ilk kapsamlı çerçeveyi oluşturmak amacıyla NPA 2025-07 taslağını yayımladı. Taslak, uçak sistemleri, operasyon süreçleri ve emniyet değerlendirmelerinde yapay zekâ tabanlı uygulamaların sertifikasyon esaslarını belirlemeyi hedefliyor. Doküman, Avrupa’daki tüm havacılık paydaşlarından resmi görüş bekliyor.
EASA açıklamasına göre taslak, öncelikli olarak emniyet-kritik görevlerde kullanılan makine öğrenimi modellerinin nasıl değerlendirileceğini ve hangi koşullarda operasyonel kullanım izni alabileceğini tanımlıyor. Çalışma, mevcut tip sertifikasyon kurallarına yapay zekâ bileşenlerinin eklemlenmesini amaçlıyor.
Taslak; tasarım doğrulaması, algoritma şeffaflığı, veri bütünlüğü, model eğitimi, sistem performansı ve operasyonel izleme gibi başlıklarda yeni gereklilikler getiriyor. EASA, özellikle makine öğrenimi modellerinin öngörülemeyen davranış risklerini azaltmak için üreticilerden ayrıntılı güvenlik analizi talep ediyor. Uçuşa elverişlilik süreçlerinin de bu kapsamda güncellenmesi planlanıyor.
EASA Yönetici Direktörü Florian Guillermet, yayımlanan taslağın sektör için önemli bir adım olduğunu belirterek, “Yapay zekâ uygulamalarının havacılıkta güvenli ve şeffaf şekilde kullanılabilmesi için uyumlu bir düzenleme altyapısı oluşturuyoruz. NPA 2025-07, tüm paydaşların katkısıyla nihai hale getirilecek” değerlendirmesinde bulundu.
NPA 2025-07, ticari hava taşımacılığı işletmeleri, uçak üreticileri, aviyonik şirketleri, insansız hava aracı (İHA/UAV) üreticileri, bakım kuruluşları (Part-145) ve eğitim organizasyonlarının (ATO) uyması gereken teknik gereklilikleri de içeriyor. Taslakta, yapay zekâ destekli uçuş yönetim sistemleri, otonom fonksiyonlar, karar destek araçları ve bakım tahmin modelleri için ayrı güvenlik kriterleri yer alıyor.
Taslağın bir diğer bölümü, yapay zekâ uygulamalarında kullanılan veri setlerinin doğrulanmasına ilişkin prosedürleri tanımlıyor. Ajans, yanlış veya eksik veri kullanımının uçuş emniyeti açısından kritik risklere yol açabileceğini vurguluyor. Bu nedenle tüm veri süreçlerinin denetlenebilir ve izlenebilir olması zorunluluk olarak sunuluyor.
EASA, paydaşlardan gelecek görüşleri değerlendirerek taslağın nihai halini oluşturacak. Yönetmelik sürecinin 2026 yılı içinde tamamlanması öngörülüyor. Nihai çerçevenin yürürlüğe girmesinin ardından, Avrupa genelindeki tüm sertifikasyon süreçlerinde yapay zekâ bileşenlerine ilişkin standart uygulamalar kullanılacak.
Yapay zekâ teknolojileri, son yıllarda uçuş operasyonlarının planlanması, bakım süreçlerinin optimize edilmesi, hava trafik yönetimi ve kabin hizmetleri gibi birçok alanda yaygınlaşmaya başladı. EASA, yeni düzenlemenin bu uygulamaların emniyet çerçevesi içinde gelişmesini sağlayacağını ifade ediyor.
