Kısıtlamanın Detayları
Avrupa merkezli uçak üreticisi Airbus, Pratt & Whitney PW1100G-JM motorlarıyla donatılmış A320neo ailesi uçaklarının uçuş operasyonlarını aşırı soğuk hava koşullarında sınırlandırdı. Şirket, özellikle dondurucu sis ve 150 metrenin altında görüş oluştuğunda buzlanmanın motor performansını etkilemesi nedeniyle mevcut motor çalıştırma prosedürlerini güncelledi. Airbus sözcüsü, bu koşullarda kalkışlarda kısıtlamalar getirildiğini ve motorların yerde işletilmesine ilişkin talimatların revize edildiğini açıkladı. Karar, 28 Kasım 2025’te yayımlanan resmi açıklamalar ve sektör haberleriyle duyuruldu.
Arka Plan – Air Astana Olayı
Kararın temelinde, Kazakistan’ın Almatı Havalimanı’nda yaşanan buzlanma vakaları bulunuyor. Kasım ortasında Air Astana filosundaki A320neo ve A321neo uçakları, sert kış koşulları sırasında motor fan kanatlarında anormal buz oluşumu rapor etti ve çok sayıda uçuş gecikmeye uğradı. Tien Şan Dağları’nın eteklerinde yer alan Almatı, kış aylarında dondurucu sis ve düşük görüşün sıkça görüldüğü bir meydan olarak biliniyor. Air Astana sözcüsü, sorunun yalnızca PW1000 serisi GTF motorlarla donatılmış Airbus neo uçaklarında görüldüğünü ve ağır kış şartlarında motor buzlanmasının performansı olumsuz etkilediğini belirtti. Şirket, yeni kısıtlamalar nedeniyle dondurucu sis ve çok düşük görüş şartlarında bazı seferleri iptal etmek veya ertelemek zorunda kaldığını bildirdi.
Yeni Prosedürler ve Kısıtlamalar
Airbus’ın dahili bildirisinde yer alan güncellemeler, uçakların yerde ve kalkış öncesindeki işlemlerini değiştiren bir dizi operasyonel tedbir içeriyor. Öne çıkan başlıklar şöyle:
- Dondurucu sis ve düşük görüşte kalkış yasağı: Görüş mesafesi 150 metrenin altındaysa ve dondurucu sis varsa, PW1100 motorlu A320neo ailesi uçaklarının kalkış yapmasına izin verilmiyor.
- Zorunlu buz atma (ice-shedding) uygulaması: Uçak taksi yaparken motor fan kanatlarında biriken buzu temizlemek amacıyla motorun belirli bir fan devrinde en az 30 saniye tutulması isteniyor. Bu işlem, kalkış öncesi motor fan kanatlarında buz kalmamasını sağlamayı hedefliyor.
- Sıcaklığa bağlı tekrar süreleri: Hava sıcaklığı –9 °C veya daha düşük olduğunda buz atma prosedürü daha sık uygulanacak; önceki iki saatlik aralık yerine daha kısa periyotlarla tekrar edilecek.
- Manuel de-icing ihtiyacı: Pist çevresindeki yüzey koşulları, jet akımı riski veya yabancı madde emilimi gibi nedenlerle motor hızlandırma prosedürü uygulanamazsa kalkış ertelenecek ve motorlar bakım ekipleri tarafından manuel olarak buzdan arındırılacak.
Airbus, bu önlemlerin motor fan kanatlarında buz birikmesini azaltmayı, motor performansını korumayı ve kalkış anındaki güvenlik marjlarını artırmayı amaçladığını vurguluyor. Motor üreticisi Pratt & Whitney de sorunun kök nedenlerine yönelik teknik bir çözüm üzerinde çalıştığını ve Airbus ile yakın temas halinde olduğunu bildiriyor.
Etkilenen Uçaklar ve Havayolları
Kısıtlamalar, Pratt & Whitney’in PW1100G-JM motorlarıyla donatılmış tek koridorlu Airbus A319neo, A320neo ve A321neo uçaklarını kapsıyor. Airbus A220’de kullanılan PW1500G veya Embraer E2 ailesindeki PW1900G motorlar ile rakip CFM LEAP-1A motorları bu direktiften etkilenmiyor. PW1100 serisi motorlar, küresel A320neo ailesi filosunun önemli bir bölümünde tercih edilen seçenek konumunda.
En çok etkilenen havayolları, filosunda yüksek sayıda PW1100 motorlu A320neo barındıran ve sert kış koşullarında düzenli olarak operasyon yapan taşıyıcılar olacak. Sektör verilerine göre bunlar arasında:
- Wizz Air: Orta ve Doğu Avrupa’da yoğun kış operasyonları bulunan havayolunun, A320neo ailesi filosunun kayda değer kısmında PW1100 motorlar kullanılıyor.
- Frontier Airlines: Özellikle yüksek rakımlı ve soğuk havaya maruz kalan Denver üssünde görev yapan A321neo uçaklarının önemli bölümü Pratt & Whitney motorlu. Şirketin A320neo’larında ise CFM motorları bulunduğu için bu bölüm etkilenmiyor.
- IndiGo: Hindistan merkezli taşıyıcının geniş A320neo filosunun bir bölümü PW1100 motorlara sahip. Sıcak iklime rağmen, iç ve dış hat ağında zaman zaman soğuk hava ve buzlanma riskiyle karşılaşılan meydanlar bulunduğundan, kısıtlamalar bu uçaklar için de geçerli olacak.
- Delta Air Lines: Kuzey Amerika’daki kış operasyonlarında A321neo filosunun Pratt & Whitney motorlu bölümü, yeni prosedürlere tabi olacak.
Buzlanma Tehlikeleri ve Endüstri Yansımaları
Uçuş sırasında veya yerde oluşan buzlanma, kanat ve motor yüzeylerindeki hava akışını bozarak aerodinamik sürüklenmeyi artırabiliyor ve motor itişini azaltabiliyor. Bu durum, kalkış ve tırmanış gibi kritik safhalarda emniyet marjlarının azalmasına yol açabildiği için hem üreticiler hem de otoriteler tarafından yakından izleniyor. Airbus’ın don koşullarında kalkışlara sınırlama getirmesi, özellikle kış döneminde güvenlik önceliğinin operasyonel esneklikten önce geldiğini gösteren ek bir tedbir olarak değerlendiriliyor.
Pratt & Whitney’in GTF motor ailesi, son yıllarda malzeme kaynaklı sorunlar ve bakım süreleri nedeniyle çeşitli zorluklarla gündeme gelmişti. Motorlarda kullanılan metal tozuna ilişkin kalite problemleri sonucu bazı A320neo uçakları geçici olarak uçuş programlarından çekilmiş, üretici ise yedek parça tedariki ve revizyon kapasitesini artırmaya yönelik adımlar atmıştı. Şimdi bu tabloya aşırı soğukta buzlanma yönetimine yönelik ilave prosedürler de eklenmiş durumda.
