Olayın Özeti
İtalya’nın Catania Fontanarossa Havalimanı’ndan kalkan Air Arabia Maroc’a ait Airbus A320-214 tipi uçak, 20 Eylül 2025 gecesi kalkıştan kısa süre sonra Akdeniz üzerindeki deniz yüzeyine tehlikeli biçimde yaklaştı. Radio altimetre kayıtlarına göre uçak, denizin yalnızca 41 feet (yaklaşık 12,5 metre) üzerine kadar alçaldı. Yer yakınlık ikaz sistemi devreye girdikten sonra kokpit ekibi uçağı toparladı ve uçuş planlandığı gibi Ürdün’ün Amman kentine devam etti. Olayda yaralanma veya uçak üzerinde fiziksel hasar bildirilmedi.
Uçağın Konumu ve Uçuş Bilgileri
Söz konusu uçak, CN-NML tescilli Airbus A320-214 olup Air Arabia Maroc tarafından işletiliyordu. MAC991 sefer sayılı uçuş, Catania’dan Amman Kraliçe Aliye Uluslararası Havalimanı’na gerçekleştirilen bir pozisyon (ferry) uçuşuydu. Uçakta yolcu bulunmuyordu; 2 pilot ve 4 kabin görevlisinden oluşan altı kişilik mürettebat görev yapıyordu. Uçak, Catania Havalimanı’nın 08 numaralı pistinden 21.56 UTC’de havalandı.
Kalkış Sonrası Kritik İrtifa Kaybı
Uçuş veri kaydedicisi verilerine göre A320, kalkıştan kısa süre sonra normal tırmanış profiline girmedi ve beklenmedik bir şekilde irtifa kaybetmeye başladı. Teker kesmenin ardından uçağın tırmanış açısı görece düşük seyretti ve birkaç saniye içinde dikey hız profili negatif değerlere döndü. Bu süreçte uçak, Catania çıkış koridorundan Akdeniz üzerindeki deniz yüzeyine doğru alçalmaya devam etti.
GPWS Uyarıları ve Kurtarma Manevrası
Alçalma sırasında kokpitte yer alan yer yakınlık ikaz sistemi (Ground Proximity Warning System – GPWS) önce “Sink Rate” uyarısı üretti. İrtifa kaybı devam edince sistem bu kez “Pull Up, Pull Up” uyarısına geçti. Kaptan pilot, uyarıların ardından kumanda koluna tam pitch-up komutu vererek burun açısını artırdı ve motor itişini TOGA konumuna taşıdı.
Buna rağmen uçak kısa süre daha irtifa kaybetmeyi sürdürdü ve yaklaşık 275 knot hava hızıyla deniz yüzeyine 41 feet radio irtifaya kadar yaklaştı. Kritik bu noktadan sonra pozitif dikey hız elde edildi; uçak yeniden tırmanışa geçti ve birkaç saniye içinde emniyetli irtifalara ulaştı. Takip eden dakikalarda otomatik itiş sistemi ve “Open Climb” modu devreye girdi, daha sonra oto-pilot yeniden bağlandı ve uçuş normal tırmanış profiline döndü.
Hava Koşulları ve Uçak Durumu
Olay anında Catania bölgesinde meteorolojik raporlar, iyi görüş ve hafif rüzgârlarla “CAVOK” şartlarını işaret ediyordu. Güney İyon Denizi’nde deniz durumunun orta seviye dalgalı olduğu bildirildi. Rapora göre, uçağın hava uygunluğu sertifikası günceldi ve olay sonrasında yapılan kontrollerde gövde veya sistemler üzerinde hasar tespit edilmedi.
Kalkış Hızlarının Girilmemesi ve Otomasyon
Ön inceleme, olayda temel etkenlerden birinin kalkış öncesi uçuş yönetim sistemine (MCDU) gerekli hız bilgileri olan V1, VR ve V2 değerlerinin girilmemesi olduğunu ortaya koydu. Bu değerler girilmediğinde, kalkışta normalde devreye giren SRS (Speed Reference System) modu çalışmıyor ve sistem belirli bir süre sonra mevcut dikey hıza dayalı “Vertical Speed (V/S)” moduna geçiyor.
Bu uçuşta da kalkış hızlarının MCDU’ya işlenmediği, SRS yerine V/S modunun devreye girdiği ve sistemin tırmanış yerine o anki dikey hız profilini korumaya çalıştığı belirlendi. Görece düşük pitch açısı, V/S modunun davranışı ve pilot kumanda girdileri birleşince uçak tırmanmak yerine alçalmaya başladı; bu da A320’nin kalkıştan kısa bir süre sonra denize çok yakın bir irtifaya inmesiyle sonuçlandı.
Operatörün Aldığı Güvenlik Tedbirleri
Operatör Air Arabia Maroc, olayın ardından filosundaki A320 uçaklarında uçuş yönetim sistemi yazılımının güncellenmesi sürecini hızlandırdı. Yeni yazılım versiyonu, kalkış hızları sisteme girilmediğinde kokpitte “TO speeds not inserted” şeklinde uyarı mesajı göstererek ek bir güvenlik bariyeri oluşturuyor.
Şirket ayrıca simülatör eğitim programlarını güncelleyerek, pilotlara kalkış öncesi hızların eksik olduğu senaryoların işlendiği CRM/LOFT oturumları ekledi. Bu kapsamda, kokpit ekiplerinin kontrol listelerini eksiksiz uygulaması, temel performans parametrelerini sistemlere doğru şekilde girmesi ve otomasyonla insan faktörü arasındaki etkileşimi daha erken fark edebilmesi hedefleniyor.
Soruşturmanın Seyri ve Beklentiler
İtalya Ulusal Uçuş Emniyeti Ajansı (ANSV), olayı “ciddi hadise” olarak sınıflandırarak resmi bir güvenlik soruşturması başlattı. Soruşturmaya, uçağın ve motorların üretildiği ülkelerin soruşturma makamları ile Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı da teknik katkı sağlıyor.
Nihai raporda; olası uzaysal dezoryantasyon, organizasyonel faktörler, insan–makine arayüzü ve teknolojik bariyerler gibi başlıkların ayrıntılı biçimde ele alınması bekleniyor. Catania çıkışında yaşanan bu olay, kalkış öncesi kokpit disiplininin, otomasyon modlarının doğru takibinin ve modern uyarı sistemlerinin havacılık emniyetindeki kritik rolünü bir kez daha gündeme taşıdı.
